Speelgoedadvies

Gisteren hoorde ik een mooi voorbeeld. Een basisschool constateerde dat te weinig vijfde groepers goed hun veters konden strikken. Ze besloten tijd vrij te maken voor striklessen, af te sluiten met een strikexamen waarmee een diploma te behalen viel compleet met feestelijke uitreiking. Maar het beleid voor de onderbouw om kinderen vooral schoenen te laten dragen met klitterbandsluiting bleef, omdat het te lastig was en te veel tijd kostte om voor het buitenspelen met veters te moeten stoeien. Alsof een kind van zeven jaar op een goede dag wakker wordt en denkt 'Ik ben zeven, ik kan dus strikken". Mijn zoon dacht dit ook. Toen hij vier jaar werd vroeg hij om vijf jaar te mogen worden op die dag "want dan kon hij fietsen". Ach hoe naïef was hij. Vreselijk te moeten bedenken hoe veel volwassenen nog steeds zo lijken te denken.

De reacties op achterstanden zijn vaak gericht op noodverbanden en zelden gericht op oorzaken. Te zware kinderen moeten meer gaan bewegen....in plaats van kinderen moeten bewegen vanaf hun babytijd...in plaats van eindeloos in Maxi Cosi's te moeten hangen. Kleuters lopend of op de fiets naar school. Buiten spelen.
Voor achterblijvende rekenprestaties besluit men tot meer, vaker en eerder rekenen zonder aan de voorwaarden om te kunnen leren rekenen aandacht te geven. Kinderen die tot honderd kunnen tellen weten niet hoeveel honderd is als ze nooit honderd knikkers hebben gehad. Ze kunnen geen verhaalsommen vol delingen begrijpen als ze geen zandtaart hebben mogen verdelen of spelkaarten hebben verzameld. Eerder leren tellen, helpt niet als je niet met hoeveelheden mag spelen.

De waarde van spelen wordt onderschat omdat vrij spelen geen meetbare scores oplevert. Puzzelen vinden sommige mensen zinniger dan spelen met een pop, omdat een gelegde puzzel een zichtbaar resultaat geeft. Spelen met een pop is even zinnig maar wat een kind spelend ontwikkelt is minder zichtbaar. Pratend oefent het zijn actieve taalbeheersing, logisch denken, voorstellingsvermogen, inlevingsvermogen. Allemaal inzichten en vaardigheden die het nodig heeft om op school te kunnen leren. Aan die voorwaarden wordt geknabbeld door het ministerie die alle peuterzalen methodisch ontwikkelingsgericht wil laten werken, door scholen met weinig aandacht voor kleuterkenmerken, kinderopvangorganisaties gericht op schoon, lief, netjes en rustig en ouders die de voorkeur geven aan computer, muziekschool en museumbezoek omdat dit veiligers, overzichtelijker en leerzamer is dan buiten spelen.

De gevolgen zijn zichtbaar. Maar de manier waarop we de groeiende achterstanden aanpakken heeft vaak maar weinig met de aantoonbare oorzaken te maken. Kinderen laten spelen lijkt op niets doen. Dat is niet waar. Meer aandacht voor de voorwaardenscheppende zorg, bijvoorbeeld door te zorgen voor een boeiende speelomgeving, uitdagende middelen om mee te spelen, tijd en ruimte voor falen en vallen. Dat alles is alleen mogelijk wanneer spelen gewaardeerd wordt voor wat ze voor ontwikkeling kan betekenen...

In de bijdragen aan dit blog kwamen de zorgen over een dalend speelpeil regelmatig voor. Het speelpeil daalt. Onder speelpeil versta ik de combinatie van concentratie, hoe vaak - lang en de inventiviteit waarmee gespeeld wordt. Kinderen spelen met minder concentratie waardoor ze minder ervaren, dat wil zeggen minder bewust zien, horen, voelen, ruiken en proeven. Ze spelen korter en minder vaak eenzelfde spel waardoor ze ook minder variëren en daardoor minder mogelijkheden ontdekken en verkennen en ze gebruiken minder inventiviteit of wel eigen mogelijkheden. Bij alle discussies over toenemende achterstanden vind ik spelen te weinig genoemd. Of het nu gaat over een slechte motoriek, minder goed rekenen of minder zelfstandigheid, steeds opnieuw zijn oorzaken te vinden in de manier waarop wij kinderen laten spelen en uitdagen tot spelen. Maar het is niet allemaal kommer en kwel. Ik zie een kentering. Kinderopvangorganisaties gaan, onder druk van internationale onderzoeken waar Nederland niet best uit komt, nadenken over pedagogisch handelen, onderwijsmensen vinden elkaar in de vereniging voor (de belangen van ) het Jonge Kind en misschien krijg ik zelfs binnenkort een groter bereik dan via dit weblog en deze site....

[Met toestemming overgenomen van Marianne de Valck, www.speelgoedadvies.nl]